เวลาผมสอนจิตวิทยาผมจะบอกนักศึกษาเสมอว่า “จิตวิทยาอิสลาม”ไม่มี แต่ถ้าเป็นจิตวิทยาในอิสลามนั้นมีแน่ เพราะอายัตอัลกุรอหลายอายัตและหะดีษนบีหลายหะดีษที่บ่งบอกถึงการใช้จิตวิทยาในการอยู่ร่วมกับมวลมนุษย์ อย่างเช่นอายัตอัลกุรอานที่ว่า “ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ“(จงเชิญชวนสู่แนวทางของผู้เป็นเจ้าของพวกท่าน ด้วยฮิกมะฮฺและคำตักเตือนที่ดี และจงโต้แย้งพวกเขาด้วยสิ่งที่ดียิ่ง (ซูเราะฮฺ อันนะฮฺลิ : 16/125)) คำว่า بالحكمة (ด้วยฮิกมะฮฺ)ในที่นี้ อุลามาอฺหลายคนที่ได้อธิบายความหมาย ซึ่งความหมายที่เขาให้มานั้นสมัยใหม่เขาเรียกว่า ด้วยจิตวิทยา

จิตวิทยาอิสลามหรือعلم النفس الاسلامي มีการพูดคุยกันมานานแล้ว โดยเฉพาะจิตวิทยาที่อยู่ในอิสลาม เท่าที่รวบรวมหลักฐานสมัยใหม่ได้ ก็มีหนังสือของ มุฮำมัด อุษมาน นะญาตี ที่ได้เขียนในปี ค.ศ.1946  ในเรื่องที่เกี่ยวกับความรู้สึกในมุมมองของอิบนุซินา และในปี ค.ศ.1962 อับดุลกะรีม อัลอุษมาน ได้เขียนหนังสือเรื่อง “الدراسات النفسية عند المسلمين”(การศึกษาจิตวิทยาของมุสลิม)  ระยะหลังๆได้มีการเรียกร้องสู่ความรู้ที่วางอยู่บนพื้นฐานอิสลาม เช่น  สังคมศาสตร์ ศึกษาศาสตร์ ทุกครั้งที่จัดสัมมนาในเรื่องนี้ วิชาจิตวิทยาก็เป็นวิชาที่สำคัญวิชาหนึ่งในการนำเสนอในเรื่องนี้

Read the rest of this entry »

Tags: , , ,

หนังสือ الأمةวันนี้ท่านอธิการบดี มหาวิทยาลัยอิสลามยะลาได้เชิญเข้าร่วมประชุมกับชีคอุมะรฺ อุบัยตฺ ตัวแทนกระทรวงสาธารณะสมบัติ ประเทศกาตาร์ ท่านอุมะรฺ คนนี้ผมได้ติดตามงานของท่านตั้งแต่สมัยเรียนระดับ ป.ตรี ใหม่ๆ สุดท้ายท่านก็ได้มาเยี่ยมเราและอยู่กับเราเป็นประจำ ท่านอธิการเล่าว่าสมัยที่ท่านเรียน ป.โท ท่านอ่านวารสาร الأمة ของท่านอุมะรฺ และคิดเสมอว่าขอให้ท่านอยู่กับเรา สุดท้ายท่านอุมะรฺก็มาช่วยมหาวิทยลัยอิสลามยะลาจริง ท่านได้บริจาคหนังสือ الأمة ที่เป็นลักษณะ  Pocketbook ให้แก่มหาวิทยาลัยอิสลามยะลาเป็นประจำ และบางเล่มเราได้รับมามากพอที่เราจะบริจาคต่อให้แ่ก่คนอื่น คิดว่าหน่วยงานใดที่ต้องการหนังสืออ่านและเป็นความรู้อิสลามในภาษาอาหรับสามารถขอบริจาคจาคจากเราได้ ที่ห้องสมุดมหาวิทยาลัยอิสลามยะลา หรือสำนักวิทยบริการ มหาวิทยาลัยอิสลามยะลา อินชาอัลลอฮฺถ้าเรายังมีอยู่เราจะบริจาคให้ทันที

วันนี้ในรอบแรกท่านได้เชิญ นศ.ป.โท เข้่าร่วมฟัง ท่านก็ได้บรรยายพิเศษเกีั่ยวกับหลักชะรีอะฮฺในอิสลาม หลังจากนั้นท่านก็ได้พูดคุยกับบรรดาผู้บริหารมหาวิทยาลัย ท่านให้แนวคิดเกี่ยวกับหน้าที่หลักของมหาวิทยาลัยอิสลาม(ผมสรุปและสอดแทรกความเข้าใจของผมเข้าไปด้วย)

Read the rest of this entry »

อิสลามานุวัตร์ หรือ Islamization ได้ยินพรรคพวกคุยในวงสนทนาการศึกษาของมหาวิทยาลัยเรามานานแล้ว และผมเองก็ไม่ค่อยได้หยิบยกมาศึกษาเรื่องนี้อย่างจริงจังว่าเขาหมายถึงอะไร อาจจะเป็นเพราะพื้นฐานการศึกษาที่ผมถูกังสมว่าเป็ฯความรู้ที่วางอยู่บนอิสลามมาตั้งแต่ต้น ผมอยู่กับท่านอธิการบดีเรามานานผมก็ยังไม่เคยจับใจความชัดๆว่าท่านเคยพูดเรื่องนี้ ถ้าท่านพูดเรื่องการศึกษาที่ไรหรือองค์ความรู้ใดท่านจะต้องเริ่มด้วยอิสลามเสมอ

เมื่อผได้อ่านหนังสือภาษาอาหรับเล่มหนึ่งที่พูดถึงความรู้ทุกความรู้ที่วกกลับมาที่อิสลาม ผมก็ถามอาจารย์จรุวัจน์ สองเมือง ว่า ที่ว่าอิสลามานุวัตรหมายถึงสิ่งนี้ใช่ไหม ท่านบอกว่าใช่ ถ้าอย่างนั้น อิสลามมานุวัตรที่เราพูดถึงก็คือ اسلامة المعرفة แต่ด้วยขีดจำกัดของภาษาอาหรับที่ผมมีอยู่ ความเข้าในความอาหรับแบบพื้นๆของผม ทำให้ผมไม่ค่อยชอบคำนี้ เพราะมันไปสะกิดใจผมว่าเรากำลังทำความรู้ให้เป็นอิสลาม เกรงว่าความรู้บางความรู้ที่ไม่ใช่อิสลามและไม่วางบนอิสลามเลยแต่เราไปทำให้มันเป็นอิสลาม อาจารย์ท่านหนึ่งบอกว่าจริงๆความรู้ในลัษณะนี้ในถภาษาอาหรับมีใช้คำหลายคำ เช่น التآصيل الاسلامي Islamic Foundation คือทำให้ความรู้หวนกลับไปวงบนพื้นฐานอิสลาม ผมได้ยินแล้วคำนี้แหละที่รู้สึกใช่เลยที่ผมอยากได้ และคำที่ผมใช้ศึกษาในจิตวิทยาที่ผมสอนอยู่

มุฮำมัด กุฏุบ นักคิด นักเขียนหนังสืออิสลามที่เป็นที่รู้จักกันดี ท่านได้กล่าวในหนังสือ نحو التآصيل الاسلامي للعلوم الاجتماعية (สู่การวางบนรากฐานอิสลามของความรู้สังคมศาสตร์) ท่านกล่าวว่า ท่านขอเลือกใช้คำ التآصيل الاسلامي แทนคำ الاسلامية المعرفة ท่านว่า คำ الاسلامية المعرفة นี้ หลายคนไปใช้ผิดๆ บางคนเอาความรู้ที่ไม่ใช่อิสลามมาวางกับความรู้อิสลามแล้วบอกว่าเป็นความรู้อิสลาม และบางคนเอาความรู้ที่ตรงข้ามอิสลามบอกว่าเป็นความรู้อิสลาม

ท่านมุฮำมัด กุฏุบ ได้กล่าวในหนังสือเล่มนั้นอีกว่า บางคน(คนอาหรับ รวมถึงผมด้วย) ใช้ความรู้สังคมศาสตร์หรือสังคมวิทยาที่เป็นความรู้ที่เกี่ยวข้องกับมนุษย์นี้ว่า มนุษย์ศาสตร์(Humanities) เพราะเข้าใจว่าเป็นความที่เกี่ยวกับมนุษย์ทั้งที่แท้จริงความรู้มนุษยวิทยานี้เกิดขึ้นให้ตั้งชื่อกับความรู้ที่เกิดจากมนุษย์ เป็นความรู้ที่เอามาจากความรู้ของมนุษย์ไม่ใช่ความรู้ที่ประทาน(วะฮยู)จากพระเจ้า หรืออาจกล่าวได้ตัวตนของมนุษย์คือที่อ้างอิงสุดท้ายการได้มาของความรู้ไม่ใช่อัลลอฮฺ

Read the rest of this entry »

Tags: , , , ,

213. มนุษย์นั้นเคยเป็นประชาชาติเดียวกัน(*1*)ภายหลังอัลลอฮ์ได้ส่งบรรดานะบีมาในฐานะผู้แจ้งข่าวดี และผู้ตักเตือน และได้ทรงประทานคัมภีร์อันกอปรไปด้วยความจริงลงมากับพวกเขาด้วยเพื่อว่าคัมภีร์นั้นจะได้ตัดสินระหว่างมนุษย์ในสิ่งที่พวกเขาขัดแย้งกัน และไม่มีใครที่ขัดแย้งในคัมภีร์นั้น นอกจากบรรดาผู้ที่ได้รับคัมภีร์นั้นมา(*2*) หลังจากที่บรรดาหลักฐานอันชัดเแจ้งได้มายังพวกเขาเหล่านั้น(*3*) ทั้งนี้เพราะความอิจฉาริษยาในระหว่างพวกเขา(*4*) แล้วอัลลอฮ์ก็ทรงแนะนำแก่บรรดาผู้ศรัทธา ซึ่งความจริงที่พวกเขาขัดแย้งกันด้วยอนุมัติของพระองค์(*5*) และอัลลอฮ์นั้นทรงแนะนำผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ไปสู่ทางอันเที่ยงตรง
(1)  มีความสามัคคีกัน เพราะความรู้ความเข้าใจยังมีน้อย ต่อมาความต้องการของมนุษย์มีมากขึ้น เนื่องจากได้รับความรู้เพิ่มขึ้น ก็เกิดขัดแย้งกัน ทั้งที่เกี่ยวกับการเชื่อถือ และผลประโยชน์
(2)  หมายถึงพวกยิวและพวกคริสต์
(3)  หลังจากท่านนะบีมุอัมมัดได้นำหลบักฐานอันชัดแจ้งมาประกาศแก่พวกเขา
(4)  อิจฉาริษยาที่ท่านนะบีมุฮัมมัดได้รับแต่งตั้งให้เป็นร่อซูล ซึ่งมิได้เป็นวงศ์วานของพวกเขา
(5)  ด้วยอนุมัติของอัลลออ์ที่ให้ท่านนะบี นำความจริงมาประกาศ

(อัลกุรอาน : ซูเราะฮฺ อัล-บะเกาะเราะฮฺ 2/213 – ความหมายจาก http://www.alquran-thai.com)

 วันนี้เริ่มต้อนด้วยอายัตอัลกุรอานพร้อมความหมายเป็นภาษาไทยที่คัดมาจากเว็บ www.alquran-thai.com และตั้งใช้เป็น อิสลามานุวัตร 4 (Islamic Foundation التأصيل الاسلامي) แทนที่จะเป็น Islamization معرفة الاسلامية ที่เป็นที่มาของคำว่า อิสลามานุวัตร

Read the rest of this entry »

Tags: , , , , ,

ผมได้เขียนเรื่อง “อิสลามานุวัตร” มาสองสามวันแล้วและได้นำเสนอใน http://tawasau.yiu.ac.th/almustofa ได้สองตอน (อิสล25540928-120654.jpgามานุวัตร1 และ อิสลามานุวัตร2) แต่แรกที่ผมเขียนนั้นเกิดความไม่แน่ใจในคำสะกดในภาษาไทย วันนี้พอดีได้ประชุมร่วมกันกับอาจารย์ภาษาไทยของมหาวิทยาลัยอิสลามยะลาจึงได้ถามท่าในเรื่องนี้ ท่านก็ตอบอย่างชัดเจนว่าให้เขียนเป็น “อิสลามานุวัตร” มาจากคำว่า อิสลาม +อนุ+วัตร ส่วนความหมายที่แท้จริงจะเป็นอย่างไรนันเรา(ผู้สร้างคำ)จะต้องกำหนดเอง

ซัยยิด นากิบ อัล อัตตาส จากสถาบันนานาชาติแห่งความคิดและอารยธรรมอิสลาม (International Institute of Islamic Thought and Civilization)(ISTAC)จากประเทศมาเลเซีย ได้กล่าวไว้คือ การทำให้องค์ความรู้ร่วมสมัยให้เป็นแบบฉบับอิสลาม ศาสตราจารย์ ดร.อิสมาแอล อัลฟารุกี ชาวปาเลสไตน์ ของสถาบันอิสลามนานาชาติเกี่ยวกับแนวคิดอิสลาม หรือ International Institute of Islamic Thought (IIIT). ได้กล่าวว่า อิสลามานุวัตรเชิงความรู้ก็คือ การทำให้องค์ความรู้สมัยใหม่ให้เป็นรูปแบบอิสลาม อ่านเพิ่มเติมเรื่องนี้ได้ที่ http://www.gotoknow.org/blog/islamization/39672 และ http://www.gotoknow.org/blog/islamization/39687

 

Read the rest of this entry »

Tags: ,

25540927-152657.jpg

อุทยานรากฐานสารศาสตร์และความรู้ร่วมสมัย
มหาวิทยาลัยอิสลามยะลา

ในตอนที่แล้วผมได้พูดถึงความจำเป็นและความเป็นไปของวิชาความรู้ในมหาวิทยาลัยอิสลามยะลา คือ ความรู้ในทุกวิชาจะต้องวางอยู่บนพื้นฐานอิสลาม หรือที่บางคนเรียกว่าอิสลามนุวัฒน์หรือคำอื่นๆ เช่น ในภาษาอาหรับเขาจะใช้คำว่า التآصيل الاسلامي ٫ اسلامة المعرفة ٫ التوجيه الاسلامي للعلوم ٫ اسلمة المناهج٫ اسلمة العلوم เป็นต้น ซะอีด อิสมาอีล อะลี ได้เขียนในงานวิจัยที่นำเสนอในงานสัมมนาการชี้นำอิสลามในความรู้ต่างๆ ที่จัดขึ้นที่ไคโร เมื่อ 24-29 ตุลาคม 1992 ว่า “การใช้คำจัดความอาจจะแตกต่างแต่จุดประสงค์เดียวกัน”

คำแรกที่ผมขอพูดในที่นี้คือคำว่า التآصيل الاسلامي (อัตตะศีล อัลอิสลามี) تآصيل ในภาษาอาหรับมาจากคำว่า اصل (อัศลุน) หมายสิ่งที่อยู่ข้างใต้ ถ้าต้นไม้หมายถึงราก ที่เป็นฐานความมั่นคงของลำต้นและกิ่งก้านของต้นไม้ และอัตตะศีลหมายถึงทำให้้สิ่งนั้นกลับสู่รากฐานที่แท้จริง อัลอัลวานี(ฮศ.1417)ได้ให้ความหมาย อัตตะศีล อัลอีสลามี ว่า “เป็นการรวมการอ่านจากสองมุมมอง คือ อ่านอัลกุรอานสู่การทำความเข้าใจในธรรมชาติที่อยู่รอบข้างที่อัลลอฮฺทรงสร้างขึ้นมาก และการอ่านธรรมชาติสู่การให้ความเข้าใจในอัลกุรอานได้ดียิ่งขึ้น”

Read the rest of this entry »

Tags: , , ,

มหาวิทยาลัยเราเป็นมหาวิทยาลัยอิสลาม จริงอยู่แรกๆเปิดมหาวิทยาลัยนั้นเราเปิดสาขาวิชาอิสลาม ไม่ว่าจะเป็นสาขาวิชาชะรีอะฮฺ(กฎหมายอิสลาม)หรือสาขาวิชาอุศูลุดดีน(หลักศาสนาอิสลาม) ทั้งสองสาขาวิชานี้จะเห็นหนักในเนื้อหาที่เป็นศาสตร์ที่เกี่ยวกับอิสลามโดยตรง เช่น หลักการเชื่อถือ การภักดีหรือปฎิบัติศาสนากิจ กฎข้อปฎิบัติต่างๆที่อิสลามอนุญาติและไม่อนุญาติ หรืออื่นๆ ไม่ค่อยจะเกี่ยวข้องโดยตรงกับความรู้ที่เป็นทักษะการประกอบอาชีพเท่าไรนัก

หลังจากที่มหาวิทยาลัยเปิดอย่างเป็นทางการได้ไม่นาน มหาวิทยาลัยอิสลามยะลาเราก็ได้เปิดสาขาวิชาชีพครู เป็นสาขาวิชาที่ฝึกทักษะเฉพาะในการประกอบอาชีพครู เนื้อหาโดยทั่วไปจะไปเน้นตามที่รัฐกำหนด แต่โดยความเป็นจริงแล้วอาชีพนี้ก็เป็นอาชีพหลักอาชีพหนึ่งของมุสลิมไม่ทางตรงก็ทางอ้อม เพราะท่านนบีได้กล่าวในตอนหนึ่งว่า “بَلِّغُوا عَنِّي وَلَوْ آيَة “(จงเผยแพร่เกี่ยวกับฉันแม้จะเป็นเพียงประโยคเดียวก็ตาม)(หะดีษเศาะหีหฺ บันทึกโดยอัลบุคอรี) ดังนั้นเนื้อหาของสาขาวิชานี้จะทอดทิ้งความรู้ที่ท่านนบีสอนไม่ได้ และท่านนบีคือแบบอย่างชีวิตสำหรับมุสลิมทุกคน

25540926-203748.jpg

(21) โดยแน่นอน ในศาสนฑูตของอัลลอฮฺมีแบบฉบับอันดีงามสำหรับพวกเจ้าแล้ว
สำหรับผู้ที่หวัง (จะพบ) อัลลอฮฺและวันปรโลกและรำลึกถึงอัลลอฮฺอย่างมาก
(อัลกุรอาน : อัล-อะหฺซาบ 33/21)

Read the rest of this entry »

Tags: , , ,

สังคมเราทุกวันนี้ถ้าเราศึกษากันดีๆ บางครั้งและบางอย่างไม่แตกต่างกับสังคมญะฮีลียะฮฺสมัยก่อนที่ท่านนบีจะถูกส่งมา ถ้าจะแตกต่างกันบ้างก็อยู่นวตกรรมและเทคโนโลยีที่ทันสมัย


วันนี้ได้อ่านอัลกุรอานซูเราะฮฺลุกมาน ได้ข้อคิด ข้อเตือนใจหลายอย่าง โดยเฉพาะชีวิตเราทุกวันนี้เกลือกกลั้วอยู่กับสภาพแวดล้อมที่ห่างจากอิสลามหรือสังคมที่ตรงกันข้ามกับอิสลามโดยสิ้นเชิง ในอายัตที่ 6 อัลลอฮฺได้ตรัสว่า

25540925-113128.jpg
“(6) และในหมู่มนุษย์มีผู้ซื้อเอาเรื่องไร้สาระ เพื่อทำให้เขาหลงไปจากทางของอัลลอฮฺ โดยปราศจากความรู้
และถือเอามันเป็นเรื่องขบขัน ชนเหล่านี้พวกเขาจะได้รับการลงโทษอันอัปยศ

Read the rest of this entry »

น g2k(gotoknow.org) นี้ผมมีหลายบล็อก บางครั้งผมเองก็งงๆเหมือนกันว่าเวลาจะเขียนบันทึกจะเขียนลงในบล็อกไหนดี และที่ผมแยกเป็นบล็อกต่างๆลักษณะนี้ผมอยากแยกแยะประเภทของความรู้หรือเรื่อง ราวที่จะพูด อย่างวันนี้ผมจะพูดเรื่องภาษา แต่เรื่องที่ผมจะเล่าเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นใน มอย. ซึ่งโดยปกติแล้วผมจะเขียนลงในบล็อก นัคละห์ อินตผาลัม แต่เรื่องที่เกี่ยวกับภาษามลายู ผมเขียนตอนที่ผมนอนป่วยอยู่ที่บ้านผมเลยใช้บล็อก ใต้ร่มต้นไทรเพราะเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตอนผมอยู่บ้านหรือไม่ก็อยู่โรงเรียน และ เรื่องในวันนี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับภาษามลายูเลยขอเขียนในบล็อกนี้ …

 


เมื่อวานหัวหน้าสาขาภาษามลายูได้มาเยี่ยมและพูดคุยกันหลายเรื่อง เรื่องหนึ่งเป็นสิ่งที่ผมก็สงสัยเหมือนกัน เมื่อภาษามลายู/ยาวี เป็นภาษาเล็กๆ ทำไมในไมโครซอฟท์ถึงมีตัวหนังสือลักษณะนี้ด้วย

Read the rest of this entry »

Tags: ,

ในการประชุมสาขาการสอนอิสลามศึกษาครั้งหนึ่ง(นานมาแล้ว) ก็มีการพูดคุยเรื่องวิชาที่เปิดสอนในภาคฤดูร้อน วิชาหนึ่งเป็นวิชาที่น่าสนใจมาก คือ วิชาการศึกษาอิสลาม หรือ Islamic Education ภาษาอาหรับเรียกว่า التربية الإسلامية เพราะเป็นวิชาที่ผมสนใจศึกษาตั้งแต่เรียนอยู่ในระดับ ป.ตรี แม้ว่าจะไม่ได้จบทางด้านการศึกษาโดยตรงแต่ก็จบคณะศึกษาศาสตร์ แถมเป็นสถาบันที่อยู่ในโลกมุสลิมที่เคร่งศาสนา ดังนั้นวิชาที่ว่านี้เป็นวิชาที่มหาวิทยาลัยที่ผมเรียนได้บังคับในนักศึกษาคณะศึกษาศาสตร์เรียนทุกคน พร้อมกันนั้นผมก็ได้ลงอีกหลายวิชาเป็นวิชาเลือก

อาจารย์บางท่านพูดว่า วิชานี้ไม่มีอะไรมาก เป็นการสอนประวัติการศึกษาในอิสลาม แต่มีอาจารย์บางท่านบอกว่า วิชานี้น่าจะบังคับในนักศึกษาหลักสูตรการสอนนี้เรียนทุกคน ผมกลับมองไปว่า ไม่เฉพาะแค่นั้นเพราะวิชานี้สำหรับเราในฐานะเป็นสถาบันอุดมศึกษาอิสลามแห่งเดียวที่มีอยู่ในประเทศไทยและเป็นหนึ่งในอีกไม่กี่แห่งของโลก เราควรศึกษาในเรื่องนี้อย่างจริงจัง อาจทำวิจัย จนได้ความรู้ใหม่ที่สามารถเผยแพร่แก่บุคคลทั่วๆได้รับรู้ และได้ประโยชน์ ทั้งที่เป็นมุสลิมและไม่ใช่มุสลิม และอาจเป็นแนวทางทางหนึ่งที่จะได้นำไปใช้ในการจัดการเรียนการสอนในบ้านเมืองแทนที่จะยึดเอาแนวของตะวันตกทุกอย่าง …. (ระวังจะตกรูแย้)

ด้วยความตระหนักในจุดนี้ ผมก็ได้กลับไปพลิกดูบทความเก่าๆ ที่ผมเคยเขียนและเกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ ก็เจอหลายเรื่องเหมือนกัน(บางเรื่องยังเป็นฉบับร่างอยู่) และคิดว่าน่าจะนำมารวบรวมและเผยแพร่ ในบุคคลทั่วไปทราบ จึงเป็นที่มาของบันทึกนี้ .. และคิดว่า บันทึกอาจทำประโยชน์ไม่มากก็น้อยแก่นักศึกษาที่ลงทะเบียนเรียนในวิชานี้ …..

การศึกษาอิสลาม Islamic Education التربية الإسلامية 

          การศึกษาอิสลามหรือการศึกษาในอิสลาม มีความเกี่ยวข้องกับมุสลิมทุกคน ไม่ได้เจาะจงเฉพาะครูหรือผู้ที่จะเป็นครูเท่านั้นที่จะต้องเข้าใจและเรียนรู้เกี่ยวกับการศึกษา ครูหรืออาจารย์อาจเกี่ยวข้องในฐานะผู้ใช้กระบวนการนำสารอิสลามสู่ผู้เรียน ส่วนบุคคลอื่นนั้นเกี่ยวข้องในฐานะผู้บริโภคหรือผู้ที่รับสารนั้น  Read the rest of this entry »

Tags:

« Older entries § Newer entries »